براى يك فيلسوف تصور دوتائى و جدائى ناميسر است . در عين حال كه هر پديده اى در گرو وقت و زمان خويش است نقش انسان را در فرمانروائى بر زمان و تسلط او را بر مقدرات زمان نبايد فراموش كرد و ناديده گرفت . البته آنكه زمام همه چيز در دست قدرت او و همه شرائط و مهلتها و مدتها قائم بذات او است و هيچ قيد و شرط خواست او را محدود نمىكند و زمان و مكان و قيد و حد و شرط در مرتبه متاخر از اراده و مشيت او قرار دارد ذات لا يزال حق قيوم متعال است سبق الاوقات كونه و العدم وجوده و الابتداء ازله . [ 1 ] مباحث اين جلد كوشش مختصرى است در باره آنچه در اصطلاح حكماء اسلامى الهيات بالمعنى الاخص خوانده مىشود يعنى در زمينه شناخت خداوند و صفات و افعال او است سعى شده با راهنمائى ادله عقلى و براهين فلسفى در باره ذات الهى و صفات كماليه آن ذات مقدس و در باره نحوه انتساب و صدور جهان از او بحث و استدلال شود . طرف سخن در اين جلد نيز مانند ساير مجلدات ماديون مىباشند شبهات و اشكالات آنها كه همه ناشى از بىخبرى از حكمت الهى است دفع شده است . ولى البته هدف اصلى و منحصر پاسخگوئى به ماديون و دفع شبهات آنها نيست و بنا بر اين ارزش كتاب منحصرا سلبى نمىباشد هدف اصلى كه بان ارزش اصيل و اثباتى مىبخشد ارائه راه صحيح استدلال عقلى است بر مسائل ماوراء الطبيعه و به عبارت ديگر ارزش اصلى اين كتاب اينست كه نوعى سلوك عقلى و فكرى است در جهان ماوراء الطبيعه . از نظر حكماء الهى اين علم با ارزشترين علمها در باره با ارزشترين

--> [ 1 ] نهج البلاغه خطبه 184 .